زهرا زواريان:
شخصيتپردازي در رمان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" شعاری و بيانيهاي نيست
18 بهمن 1388 ساعت 11:00
خبرنگار : نسترن پورصالحی
زهرا زواريان درباره رمان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" گفت: با اين كه نویسنده، جنگ و رزمندگان را آرماني ترسيم كرده، اما در لابهلاي توصيفها و شخصيتپردازيها معرفی شده اند. بر همين اساس، نویسنده در اين اثر بيانيه صادر نكرده و شعار نداده است./
به گزارش خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا) هفتمين و آخرين جلسه از سلسله نشستهاي "در جست و جوي خاطره آفتاب"، عصر ديروز (17 بهمن 88) با نقد و بررسي رمان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" نوشته حسن بني عامري و با حضور زهرا زواريان، داستاننویس و منتقد ادبی در فرهنگسراي پايداري برگزار شد.
زهرا زواريان سخن خود را با چند سوال آغاز كرد و گفت: چرا درباره جنگ مينويسيم؟ جنگ رويدادي مربوط به 3 دهه پيش بوده، آيا وضعيت ما ايجاب ميكند درباره آن صحبت كنيم؟ يا ميخواهيم درباره جنگ بدانيم و اطلاعات تاريخي درباره آن به دست آوريم؟ كه اگر چنين بود، بينياز به رمان، به كتابهاي وقايعنگاري توجه ميكرديم.
وي با اشاره به اهميت پاسخ به اين سوالها براي نمايان ساختن ضرورت نوشتن درباره جنگ، ادامه داد: شايد پاسخ ما اين است كه ميخواهيم جنگ را به عنوان يك رخداد هستيشناختي بررسي كنيم. با اين جواب به ساحت رمان نزديك ميشويم. در واقع رمان، از معدود ژانرهاي ادبي است كه مخاطب را به عمق، حقيقت و جوانب هستيشناختي جنگ نزديك ميكند. رمان منحصر به فرد است و به نوعي ديگر ما را با جنگ آشنا ميكند. اتفاقي كه در شعر، تئاتر و فيلم نميافتد.
زواريان درباره كاربرد رويكردهاي ادبي متفاوت براي چگونگي فهم و ايجاد ارتباط با متن خاطر نشان كرد: ميتوان با استفاده از برخي رويكردهاي ادبي تعريف شده و نگاه ساختگرايانه، روانشناختي و جامعه شناختي با متن مواجه شد.
اين منتقد ادبي با اشاره به آسيبهاي نقد ادبي در ايران تصريح كرد: در كشورمان متني را كه داراي وجودي زنده و سيال است درون چارچوب و كليشه گذاشته و آنها را بر اساس رويكردهاي ذهني خود بررسي ميكنيم. در اين صورت متن به شي تبديل شده و ارتباط با آن، ارتباطي بيروح و مرده است.
زهرا زواريان با بيان اين مقدمه، به بحث درباره كتاب "گنجشكها بهشت را ميفهمند" پرداخت و اظهار داشت: گاهي نويسنده اثري را در قالب سفارشي مينويسد. اما در اين كتاب، نوشتن براي بني عامري كاري مكانيكي و تفنني نيست. گاه كلمات حكم مكاشفه پيدا ميكنند. كلمه چيزي جدا از نويسنده نيست. بنابراين شخصيتها از نويسنده جدا نيستند.
وي ادامه داد: اتفاق جالب در اين اثر، انواع روايتهاي بيشمار و متفاوت است. گويي انسانهاي بيشماري روايت ميكنند. در واقع حسن بني عامري خود را با اسامي مختلف؛ زن، مرد، كودك، پير و جوان روايت كرده و در جست و جوي شخصيت خويش است. همچنين نويسنده، به عنوان راوي اصلي، مجموعهاي از حواس گوناگون لطيف و خشن را در فضاي گسترده و زمان شناور در گذشته و آينده داستان به تصوير كشيده است.
اين نويسنده درباره موضوعات طرح شده در رمان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" گفت: در تمام فضاي داستان مهمترين موضوعات بشري از جمله؛ عشق، مرگ و زندگي به چالش كشيده شدهاند. عشق، در عين خشونت جنگ، با ظرافت بيان و جريان پرتلاطم زندگي تصوير شده است. همچنین نويسنده، مرگ را با پارادوكس خشمگين، اما شيرين براي آدمهاي روزهای جنگ، نمايان کرده است.
زواريان با اشاره به چگونگي پرداخت نقش زن، در زمان جنگ و در اين رمان اظهار داشت: زن دوره جنگ، مانند زن قبل و بعد از آن ديده نميشود. او به عنوان رقيب مرد و پا به پاي وی در درگيريها شركت ميكند.
وي اضافه كرد: در لايههاي عميق و پيچيده داستان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" با حقيقت هستي شخص نویسنده آشنا ميشويم كه نه به عنوان يك فرد بلكه با نامهاي؛ دانيال، هانيه، آقا علي جان، علي و ديگر اسامي شخصيتها در اين اثر گسترش پيدا كرده است.
اين منتقد درباره ويژگي رمان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" تصريح كرد: در اين رمان، بني عامري توانسته به شخصيتها نزديك شود که شناخت دروني اين نويسنده را نشان ميدهد. مسالهاي كه در اغلب نويسندگان نيست و براي آنها مشكلساز است.
زواريان در ادامه گفت: با اين كه بني عامري جنگ را آرماني و رزمندگان را انسانهاي كمالطلب ترسيم كرده، اما زيبا و هنرمندانه، در لابهلاي توصيفها و شخصيتپردازيها معرفی شده اند و بر همين اساس، نویسنده در اين اثر بيانيه صادر نكرده و شعار نداده است.
وي در پايان اضافه بودن برخي شخصيتها و زيادهگوييها را از ضعفهاي اين اثر دانست و اظهار داشت: در اين نشست با نگاه هستيشناختي به متن و فارغ از ديد نقد ادبي به رمان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" پرداختم.
سلسله نشستهاي "در جستجوي خاطره آفتاب"، با هدف آسبشناسي انتقادي ادبيات پايداري، عصر ديروز (17 بهمن 88) با برگزاري نشست نقد و بررسي رمان "گنجشكها بهشت را ميفهمند" در فرهنگسراي پايداري به كار خود پايان داد.
کد مطلب: 61888
آدرس مطلب: http://www.ibna.ir/vdcaaani.49n6a15kk4.html