دكتر عليرضا ملايي‌تواني استاد دانشگاه در نشست تخصصي كتاب ماه تاريخ و جغرافيا كه به «عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي» اختصاص داشت، گفت: تاريخ را فاتحان مي‌نويسند و مغلوبان نمي‌توانند رخدادهاي تاريخي را به رشته تحرير درآورند. در هر رخدادي بخش‌هايي از آن ناگفته مي‌ماند. به همين دليل عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي وجود ندارد.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، نشست «عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي» عصر روز سه‌شنبه (11 اسفندماه) با حضور دكتر عليرضا ملايي‌تواني، دكتر احمد گل‌محمدي و حبيب‌الله اسماعيلي سردبير كتاب ماه تاريخ و جغرافيا در اتاق جلسه كتاب هفته برگزار شد و اساتيد دانشگاه و به بحث و گفت‌وگو درباره عينيت در پژوهش‌هاي تاريخي پرداختند.

دكتر عليرضا ملايي‌تواني استاد دانشگاه گفت: در علوم‌انساني با پديده انسان سروكار داريم با شكست‌ها، پيروزي‌ها، حماسه‌ها و مانند آن كه پژوهشگران در اين عرصه وارد مطالعه مي‌شوند و در معرض كاوش‌ها قرار مي‌گيرند، ذهن و ضمير او در همه حالات روحي در اين قضيه دخيل است ولي در علوم ديگر چنين وضعيتي وجود ندارد.

عينيت پرنقش‌ترين مسأله در حوزه معرفت‌شناسي

وي افزود: بحث عينيت پر نقش‌ترين مسأله در حوزه معرفت‌شناسي است و هنگامي كه سخن از عينيت به ميان مي‌آيند منظور همان بي‌طرفي در علم است. منظور از بي‌طرف بودن به هنگام پژوهش، اين است كه در حوزه علم و فرآورده‌هاي آن تا چه ميزان نگرش‌ها و باورهاي فرد محقق مي‌تواند در اثر و حاصل كار او كه پژوهشي است، دخالت داشته باشد.

اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: عينيت يعني دست‌يابي به حقيقت و كمال و يا دسترسي پيدا كردن به كل واقعيت، به‌گونه‌اي كه هيچ يك از ابعاد ناگفته نماند و تحت تأثير عوامل ديگر قرار نگيرد. هنگامي كه از عينيت سخن مي‌گوييم صحبت بر سر درگيري ذهن و نوع مواجهه محقق با پديده مورد مطالعه است.

وي افزود: رياضيدان، منجم و معدن‌شناس كه با پديده‌هاي بي‌جان سروكار دارند درگير احساسات و تعلقات آن نمي‌شوند و تنها ذهن فرد و محقق درگير موضوع مي‌شود. عينيت به مثابه روش است و موضوع مورد مطالعه ما بايد تحقيق شود و به هر طريق ممكن يك كنكاش علمي در آن انجام دهيم. دانستن روش كار يكي از ملزومات تحقيق است. اين روش مقوله‌اي است كه ذهن محقق را درگير مي‌كند.

دانستن روش كار يكي از ملزومات تحقيق است

ملايي‌تواني يادآور شد: مسأله بعدي خود محقق است كه متناسب با موضوع و نسبت به ماجرا در آن مسأله درگير مي‌شوند. محققي كه با ملت ديگر و تعلقات ديگر سروكار دارد نوع مواجهه با مسايل برايش متفاوت است. مسأله بعدي صحت يافته‌هاست و اين مسأله متأثر از دو مورد پيشين است.

وي افزود: اثبات‌گرايان بر اين باورند كه محقق مي‌تواند با استفاده از روش علمي پديده‌هاي انساني را مطالعه كند و حاصل كار را ارايه دهد، آنگاه مي‌تواند به عينيت دست پيدا كند. آن‌ها بر اين باورند كه ذهن انسان مانند آيينه است و مسايل را مي‌گيرد و انعكاس مي‌دهد بدون اين كه محقق درگير اين موضوع شود.

معرفت تاريخي در يك مجموعه علمي به‌دست مي‌آيد

ملايي‌تواني يادآور شد: ما از يك پديده تاريخي شناخت پيدا مي‌كنيم كه هيچ امكاني در آن وجود نداشته باشد. معرفت تاريخي در يك مجموعه علمي به دست مي‌آيد كه نظم منطقي و تاريخي در آن لحاظ شده باشد و فرد محقق يك شناخت كاملي از آن به دست مي‌آورد.

وي افزود: هر پديده‌اي كه رخ مي‌دهد شاهدان آن پديده از ديدگاه خود آن را تدوين مي‌كنند كه هر كدام از آن نيز داراي نواقصي است و بخش‌هايي از حادثه در آن ناگفته مي‌ماند. به همين دليل تاريخ را فاتحان مي‌نويسند و مغلوبان نمي‌توانند آن را به رشته تحرير درآورند.

دسترسي به حقيقت عريان تاريخ امكان‌پذير نيست

اين تاريخ‌پژوه يادآور شد: در هر رخدادي بخش‌هايي از آن ناگفته مي‌ماند و دست‌يابي به آن حقيقت و عينيت مطلق در تاريخ امكان‌پذير نيست و بايد از يك حقيقت نسبي استفاده كنيم، به همين دليل عينيت مطلق در تاريخ نداريم و به حقيقت عريان تاريخ نمي‌توان دسترسي پيدا كرد.

وي افزود: بايد دريافت كه پژوهش‌هاي تاريخي بر اساس يك روش منطقي به دست آمده است. آيا اين پژوهش‌هاي تاريخي مستند است و با توجيهات عقلي مي‌توان آن را پذيرفت؟ بايد دانست كه در تاريخ با يك حقيقت ناتمام روبه‌روييم و دانش ناتمام نسبت به آن تاريخ داريم.

اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: تاريخ بيهقي يكي از كتاب‌هايي است كه در دوره تاريخ‌نگاري سنتي از نظر تحليل و ارزيابي نوشته شده است ولي بايد دريابيم كه اين كتاب تاريخي ارزشمند در آن روزگار نوشته شده است و از زمان سلطان مسعود ديدگاه‌هايي را ارايه مي‌كند كه با دوره سلطان محمود متفاوت است.

بخش گزينش در تاريخ غيرقابل انكار است

وي به نمونه‌اي در اين زمينه اشاره كرد و گفت: در كتاب «مورخ و تاريخ» آمده است كه اگر تمام روزنامه‌هاي دنيا را در اختيار تاريخ‌نگار بگذارند و بگويند تاريخ يك روز را بنويس. اگر فرض بگيريم كه روزنامه‌ها درست نوشته باشند آيا مي‌توان تاريخ يك روز را بر اساس روزنامه‌ها نوشت؟ مورخ برخي رويدادهاي مهم و برجسته را نوشته و برخي ديگر را در حاشيه مي‌آورد. بخش گزينش در تاريخ غيرقابل انكار است و مورخ به برخي از رخدادها توجه مي‌كند.

وي در پاسخ به اين سوال كه آيا واقعيت‌هاي تاريخي امري ابدي يا زمان‌مند است؟ گفت: نمي‌توان آن را امري ابدي و يا زمان‌مند دانست. پست مدرن‌ها هيچ ماهيت ثابتي براي تاريخ قايل نيستند. بسياري از رخدادهاي تاريخي كه تاريخ‌نگاران با آن سروكار دارند خود ملاك تشخيص پديده است كه آن را حساب كند يا نه؟ به همين دليل نكته‌هاي تاريخي را مي‌توان به عنوان واقعيت‌هاي ابدي پذيرفت.

سلسله نشست‌هاي تخصصي كتاب ماه تاريخ و جغرافيا به كوشش ماهنامه تاريخ و جغرافيا و موسسه خانه كتاب برگزار مي‌شود و هر بار موضوعي محوري را پي‌گيري مي‌كند و پس از نقد و بررسي با استادان تاريخ، كارشناسان و پژوهشگران در كتاب ماه تاريخ و جغرافيا در بخش گفت‌وگو منتشر مي‌شود.

کد مطلب : 63996